อักษรธรรมล้านนา มีที่มาอย่างไร?
จากมอญ → หริภุญไชย → สุโขทัย → ล้านนา**
.
อักษรธรรมล้านนา
ไม่ใช่เพียงตัวหนังสือของคนเหนือ
.
แต่เป็น “มรดกทางอารยธรรม”
ที่สะท้อนการเดินทางของภูมิปัญญาในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
.
เรื่องราวของอักษรชุดนี้
เริ่มต้นขึ้นก่อนการเกิดอาณาจักรล้านนาเสียอีก
.
** จุดเริ่มต้นจากตระกูลอักษรพราหมี**
.
ในทางภาษาศาสตร์
อักษรธรรมล้านนา จัดอยู่ในตระกูล “อักษรพราหมี (Brahmi script)”
.
ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของอักษรสำคัญจำนวนมากในเอเชีย
เช่น
.
อักษรเทวนาครี
อักษรพม่า
อักษรเขมร
อักษรมอญ
.
และรวมถึง
อักษรธรรมล้านนาด้วย
.
จึงกล่าวได้ว่า
.
อักษรธรรมล้านนา
คือหนึ่งในสายธารของอารยธรรมตัวอักษรโบราณของเอเชีย
.
** รับอิทธิพลสำคัญจาก “อักษรมอญโบราณ”**
.
นักวิชาการส่วนใหญ่เห็นตรงกันว่า
อักษรธรรมล้านนาได้รับอิทธิพลโดยตรงจาก
.
“อักษรมอญโบราณ”
.
ซึ่งเคยใช้ในอาณาจักรหริภุญไชย
บริเวณลำพูนในปัจจุบัน
.
เมื่อพระพุทธศาสนาแบบลังกาวงศ์เผยแผ่เข้ามาในภูมิภาคนี้
คัมภีร์ภาษาบาลีจึงถูกจารด้วยอักษรมอญ
.
ต่อมา
รูปแบบอักษรจึงค่อย ๆ พัฒนา
จนกลายเป็น “อักษรธรรม” ที่ใช้ในล้านนา
.
** หลักฐานสำคัญในสมัยสุโขทัย**
.
หลักฐานที่เก่าแก่ที่สุดของอักษรธรรมล้านนา
ปรากฏในจารึกสำคัญ เช่น
.
จารึกลานทองสมเด็จพระมหาเถรจุฑามุณิ
พ.ศ. 1919
พบที่วัดมหาธาตุ เมืองสุโขทัย
ในจารึกนี้
ภาษาบาลี
เขียนด้วยอักษรธรรม
ขณะที่ภาษาไทย
เขียนด้วยอักษรไทยสุโขทัย
สะท้อนให้เห็นว่า
.
ในอดีต
มีการใช้ “ระบบอักษรคู่”
ตามหน้าที่ของภาษาแต่ละประเภท
.
** การพัฒนาเป็นอักษรหลักของอาณาจักรล้านนา**
เมื่ออาณาจักรล้านนาเจริญรุ่งเรือง
อักษรธรรมล้านนา
กลายเป็นอักษรสำคัญสำหรับ
การจารคัมภีร์พระพุทธศาสนา
การบันทึกตำนาน
การเขียนตำรายา
การเขียนคาถาและยันต์
และการสืบทอดองค์ความรู้ของครูบาอาจารย์
กล่าวได้ว่า
อักษรธรรมล้านนา
คือ “ภาชนะของความรู้” ของสังคมล้านนาในอดีต
** การแพร่กระจายสู่ล้านช้าง เชียงตุง และสิบสองปันนา**
ต่อมา
อักษรธรรมล้านนาได้แพร่กระจายไปยัง
เชียงตุง
เชียงรุ่ง
ล้านช้าง
และถูกปรับรูปแบบตามภาษาและวัฒนธรรมของแต่ละพื้นที่
จนเกิดรูปแบบต่าง ๆ เช่น
.
อักษรธรรมไทเขิน
อักษรธรรมไทลื้อ
โตธรรมลาว
โตธรรมอีสาน
.
สะท้อนความสัมพันธ์ของเครือญาติทางวัฒนธรรม
ของกลุ่มชาติพันธุ์ไทในภูมิภาคนี้
.
**อักษรธรรมล้านนา
จึงไม่ใช่เพียงตัวอักษร**
.
แต่คือ
.
ร่องรอยของการเดินทางของพระธรรม
ร่องรอยของครูบาอาจารย์
และร่องรอยของอารยธรรมล้านนา
ที่ยังคงมีชีวิตอยู่จนถึงปัจจุบัน
และยังรอให้คนรุ่นใหม่กลับมาเรียนรู้
ทำความเข้าใจ
และสืบทอดต่อไป
————————————
เรียบเรียงโดยเวทปรัชญา
จากภาพ ดร.สุบิน นะหน้าทอง เปิดกรุปั้บสาโบราณที่ได้สะสมไว้เพื่องานอนุรักษ์